Obserwuj w Google News

Przemoc w rodzinie - rodzaje, przyczyny, pomoc

5 min. czytania
Aktualizacja 16.03.2021
16.03.2021 19:22
Zareaguj Reakcja

Przemoc w rodzinie jest trudnym, ale stale powracającym tematem. Znęcanie psychiczne lub fizyczne to problem społeczny, który niełatwo wyeliminować. Ofiary przemocy często są więźniami trudnej relacji, z której nie sposób uciec. Jak pomóc takim osobom?

Przemoc w rodzinie jest przestępstwem.
fot. Shutterstock

Zgodnie z definicją przemoc w rodzinie to zjawisko, gdy członek rodziny lub osoba wspólnie zamieszkująca, lub gospodarująca dominuje i wyrządza krzywdę innemu członkowi rodziny. Wiele osób za zamkniętymi drzwiami swoich domów codziennie przeżywa koszmar ze strony jednej z najbliższych osób. Przemoc domowa może mieć różne formy. Może to być przemoc psychiczna, fizyczna, ekonomiczna lub seksualna. Bardzo trudno jest wyrwać się z kręgu przemocy, a ofiary często są straumatyzowane i bezbronne.

Zobacz także: Ktoś w twoim śnie został pobity? Sennik wyjaśni Ci, co to znaczy!

Przemoc w rodzinie - czym jest?

Przemoc w rodzinie jest przestępstwem, które określa Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z 29 lipca 2015 roku.

Według ustawy, przemoc w rodzinie to jednorazowe lub powtarzające się działanie naruszające dobra osobiste członków rodziny, w szczególności narażające na niebezpieczeństwo utraty życia i zdrowia. Przemoc narusza godność, nietykalność czy wolność osobistą. Wyrządza szkodę na zdrowiu psychicznym i fizycznym. Wywołuje cierpienie. Przemocą jest również zaniechanie.

Co charakteryzuje przemoc w domu?

  • Intencjonalność - przemoc jest zamierzona i świadoma.
  • Przewaga i nadużycie sił - w relacji jedna ze stron ma przewagę nad drugą i wykorzystuje to do nacisku.
  • Naruszenie praw i dóbr osobistych - przewagą sił sprawca narusza wolność, nietykalność i godność ofiary.
  • Powoduje cierpienie i ból - przemoc to narażenie życia lub zdrowia psychicznego i fizycznego ofiary. Ból i cierpienia uniemożliwia ofiarom obronę.

Zobacz także: 7 oznak, że twój partner znęca się nad tobą emocjonalnie. Nie daj się wykorzystywać!

Kto pada ofiarą przemocy domowej?

Ofiarą przemocy domowej może paść każdy. Najczęściej dotyka ona osób słabszych, zależnych od członków rodziny. Może to być kobieta, dziecko, osoba z niepełnosprawnością, osoba starsza (matka, babcia, dziadek). Wbrew powszechnej opinii, przemocy doświadczają również mężczyźni.

Sprawcy przemocy domowej

Sprawcy przemocy często są osobami powszechnie szanowanymi lub lubianymi. Rzadko przypisuje im się złe zamiary i czyny. Jednak prywatnie, w domu, często zachowują się zupełnie inaczej. Gdy przemoc w rodzinie zostaje ujawniona, bardzo trudno jest postronnym uwierzyć w winę sprawcy. Jest to powód, który bardzo często powstrzymuje rodziny przed zwróceniem się o pomoc.

Zobacz także: Separacja – wszystko, co warto o niej wiedzieć!

Przyczyny przemocy w rodzinie

Przyczyny przemocy w rodzinie mogą być różne, jednak jest możliwe uwzględnienie pewnych czynników:

  • niskie zarobki, ubóstwo,
  • alkoholizm lub narkomania,
  • zaburzenia psychiczne jednego z członków rodziny,
  • wysoki poziom stresu (wynikający np. ze stresującej pracy jednego z domowników).

Przemoc pojawia się również w rodzinach o wysokim statusie materialnym i społecznym. Często jest efektem stresu i presji związanej z pozycją zawodową lub poczuciem władzy jednego z członków, który nadużywa jej wobec pozostałych.

Powszechnym problemem jest przemoc wobec kobiet, która swoje źródło ma w historycznej nierówności wynikającej z odmienności płciowej. Doprowadziła ona do zdominowania i dyskryminacji kobiet.

Zobacz także: Nie potrafisz długo utrzymać relacji? Te błędy najczęściej doprowadzają do rozpadu związku czy przyjaźni

Rodzaje przemocy i przykłady

Istnieją cztery rodzaje przemocy w rodzinie. Mogą występować pojedynczo, choć często jedno wynika z drugiego. Rodzaje nękania wzajemnie się przeplatają, co tylko potęguje cierpienie ofiar w każdym wymiarze.

Zobacz także: Separacja - co to jest, wniosek, skutki. Separacja a rozwód

Przemoc psychiczna

Są to zachowania naruszające godność osobistą ofiary. Najczęstszą formą jest znęcanie się psychiczne, a ofiarom trudno jest udowodnić taki rodzaj przemocy. Do tego łatwo jest zaburzyć zdolność osądu i oceny sytuacji, dlatego ofiary często pozostają bierne. Przemoc psychiczna w rodzinie może trwać niezauważona przez lata.

Znęcanie psychiczne - przykłady: upokarzanie, krytyka, krzyki, drwiny, groźby, zastraszanie, ośmieszanie przy innych, ignorowanie próśb i pytań, odmawianie pomocy. Do form przemocy psychicznej możemy także zaliczyć kłamstwa, zdrady, okazywanie nadmiernej zazdrości, niedotrzymywanie obietnic, izolowanie, podsłuchiwanie, zakazy, nadmierna kontrola, ograniczanie kontaktów z innymi, śledzenie, naruszanie prywatności korespondencji czy zawstydzanie.

Przemoc fizyczna

W tej sytuacji sprawca dopuszcza się naruszenia nietykalności cielesnej drugiej osoby. Pomimo braku przyzwolenia ofiary oraz prób obrony, sprawcy dokonują zamiaru wyrządzenia krzywdy.

Przemoc fizyczna - przykłady: popychanie, szarpanie, bicie, kopanie, policzkowanie duszenie, krępowanie ruchów, ciągnięcie za włosy, podtapianie.

Przemoc seksualna

Jest to naruszenie intymności i seksualności ofiary. Sprawca  siłą, groźbą lub manipulacją wymusza działania seksualne pomimo braku zgody, lub jawnego sprzeciwu.

Przemoc seksualna - przykłady: dotykanie miejsc intymnych, zmuszanie do współżycia, gwałt, nakłanianie do praktyk seksualnych. Do przemocy seksualnej zalicza się np. zdejmowanie zabezpieczenia w trakcie stosunku, wyśmiewanie czyjegoś wyglądu i sprawności seksualnej, komentowanie wyglądu, nieprzyzwoite komentarze oraz upokarzanie z powodu orientacji seksualnej.

Przemoc ekonomiczna

Forma przemocy naruszająca własność ofiary. Zalicza się do niej przypadki zaniedbywania dzieci przez rodziców.

Przemoc ekonomiczna - przykłady: okradanie, niszczenie przedmiotów, zabieranie pieniędzy i dokumentów, zaciąganie kredytów i pożyczek na wspólne konto bez zgody drugiej strony, zmuszanie do spłacania zobowiązań, wyprzedawanie majątku bez zgody, zakaz wykonywania pracy zarobkowej lub zmuszanie do jej wykonywania.

W przypadku zaniedbań dzieci przez rodziców to jest to przede wszystkim: głodzenie, pozbawianie odzieży, niezapewnienie opieki w chorobie, niezapewnienie warunków do życia, brak wsparcia psychicznego i materialnego.

Dlaczego ofiarom trudno wyrwać się z przemocowego domu?

Sprawcy przemocy zasiewają w ofiarach strach przed zgłoszeniem się o pomoc. Bardzo często dochodzi do wyparcia przemocy.

Ofiara słyszy, że zasłużyła na złe traktowanie. Gdy zarzuca sprawcy przemoc, słyszy zaprzeczanie. Często problem naruszenia granic jest deprecjonowany, co z czasem doprowadza ofiarę do zwątpienia we własny osąd. Spada jej samoocena, ponieważ zaczyna wierzyć, że należy jej się podłe traktowanie.

Niejednokrotnie sprawcy są niewrażliwi na sprzeciw, błagania i płacz. W ofierze buduje to przekonanie, że nic nie jest w stanie im pomóc.

Zobacz także: Toksyczny związek ma niebezpieczny wpływ na twoje zdrowie! 3 groźne symptomy

Jak udowodnić znęcanie psychiczne?

Innym powodem, dla którego ofiary wstrzymują się przed zgłoszeniem się o pomoc, jest strach przed brakiem dowodów. Znacznie łatwiej jest udowodnić przemoc fizyczną, w której dowodami są ślady na ciele ofiary.

Są jednak sposoby na zebranie dowodów nękania psychicznego. Pierwszą taką opcją jest wizyta u psychologa, który może wystąpić jako świadek oraz wydać ekspertyzę potwierdzającą stosowanie przemocy.

Pomocą służą również prawnicy, którzy ze swej praktyki doskonale wiedzą, jak i jakie dowody należy zebrać, aby sprawca przemocy został pociągnięty do odpowiedzialności.

Zobacz także: Poczucie bezpieczeństwa - czym jest i jak wpływa na związek?

Gdzie zgłosić przemoc w rodzinie?

Jakiekolwiek rodzaje przemocy - fizycznej, psychicznej, seksualnej lub ekonomicznej - należy zgłosić. Zgłoszenia można dokonać poprzez:

  • Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej,
  • policję,
  • telefon na Niebieską Linię i w konsekwencji założenie Niebieskiej Karty,
  • sąd rodzinny, gdy ofiarą jest dziecko.