Zamknij

Podział majątku po rozwodzie - jak wygląda, co podlega podziałowi, koszty

17.03.2021
Aktualizacja: 17.03.2021 20:52

Podział majątku po rozwodzie, ale również sam rozwód, to nie są raczej przyjemne sprawy. Dopóki tego typu sytuacja nie wydarzy się w naszym życiu, nie zastanawiamy się na tym, jakie mamy prawa po rozwodzie, co nam się należy i o co możemy walczyć.

Co warto wiedzieć przy podziale majątku?
fot. Shutterstock

Podział majątku po rozwodzie może być przeprowadzany podobnie jak rozwód - za porozumieniem stron lub poprzez orzeczenie sądowe. Rozstający się małżonkowie rozdzielają między sobą po równo to, co wchodzi w skład wspólnoty majątkowej. Warto pamiętać także o tym, że podziału majątku możemy dokonać jeszcze przed ślubem - za sprawą tzw. Intercyzy.

Podział majątku po rozwodzie ­- co dokładnie oznacza?

Podział majątku po rozwodzie oznacza rozdzielenie majątku wspólnego małżonków, czyli wyjście z ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Rozwód a podział majątku to nie to samo. Sąd orzekający rozwód raczej nie zajmuje się podziałem majątku, gdyż postępowanie stałoby się zbyt skomplikowane, obszerne i wydłużone w czasie. Jednak zgodnie z art. 30 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego możliwe jest podzielenie majątku wspólnego podczas postępowania rozwodowego na wniosek jednego z małżonków pod warunkiem, że nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Mimo to zazwyczaj podział majątku po rozwodzie odbywa się w drodze innego postępowania, a można go dokonać poprzez:

  • zgodną umowę stron zawartą u notariusza,
  • orzeczenie Sądu Rejonowego.

Przeważnie udział małżonków we wspólnym majątku jest traktowany na równi, jednak sąd może stwierdzić istnienie nierównych udziałów z uwagi na wyjątkowe okoliczności. Główną przyczyną powstania nierównego udziału, czyli wkładu we współwłasność, jest sytuacja, gdy tylko jedno z małżonków przyczyniało się do jego powstania. Co ważne - nie dotyczy to ustaleń w związku małżeńskim typu: mąż zarabia na rodzinę, a żona zajmuje się domem i wychowaniem dzieci.

Kolejną istotną informacją dotyczącą podziału majątku wspólnego po rozwodzie jest to, że sąd zazwyczaj przyznaje jego składniki (np. mieszkanie, dom, działka, firma, samochód) na rzecz jednej ze stron postępowania z zastrzeżeniem, że ma ona obowiązek spłaty na rzecz drugiej strony w odpowiedniej wysokości.

Zobacz także: Życie po rozwodzie - jak krok po kroku poukładać wszystko na nowo?

Rozwód - podział majątku, czyli czego dokładnie?

Jeżeli twoje małżeństwo właśnie się rozpadło i rozważasz założenie sprawy o podział majątku po rozwodzie, musisz przede wszystkim wiedzieć co możesz zyskać, a co stracić. Pierwszą kwestią, jaką musisz zweryfikować, jest majątek wspólny. Jeśli ani przed zawarciem małżeństwa, ani w jego trakcie, małżonkowie nie zmodyfikowali zasad wspólności ustawowej za pośrednictwem notariusza, to wszystko czego dorobili się w trakcie trwania związku małżeńskiego, stanowi ich współwłasność. W małżeństwie jednak istnieją w zasadzie trzy rodzaje majątku. Są to:

  • majątek wspólny,
  • majątek osobisty męża,
  • majątek osobisty żony.

Majątek wspólny obejmuje wszystko to, co małżonkowie nabywają po ślubie, w tym również ich zarobki. Natomiast majątek osobisty męża i żony to wszelkie środki zgromadzone przez każde z nich przed ślubem, a także to, co nabyli już w trakcie małżeństwa poprzez dziedziczenie lub darowiznę (pod warunkiem, że darczyńca nie postanowił inaczej).

Zobacz także: Separacja – wszystko, co warto o niej wiedzieć!

Podział mieszkania po rozwodzie

Podział mieszkania po rozwodzie, tak samo jak innych składników majątku wspólnego, które małżonkowie nabyli po zawarciu związku małżeńskiego, będzie odbywał się po połowie. I nie ma tu znaczenia, kto zapłacił za mieszkanie, bo wszystko, co małżonkowie zakupili (osobno bądź wspólnie) wchodzi do ich majątku wspólnego i podczas rozwodu podlega podziałowi. Ta kwestia wygląda inaczej, jeżeli któreś z małżonków nabyło mieszkanie jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego. W takim przypadku mieszkanie nie będzie w ogóle brane pod uwagę w trakcie podziału.

Podział majątku wspólnego może nastąpić poprzez:

  • podział w naturze, czyli np. podział pieniędzy po połowie,
  • przyznanie na wyłączność majątku jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty na rzecz drugiego małżonka - np. osoba, która otrzymuje mieszkanie, musi połowę jego wartości oddać byłemu małżonkowi,
  • egzekucyjną sprzedaż rzeczy i podzielenie po równo sumy uzyskanej ze sprzedaży.

Zobacz także: Ten dom w razie rozwodu można podzielić na dwie równe części

Podział majątku przed rozwodem

Rozdzielność majątkową, czyli tak zwaną intercyzę, można ustanowić jeszcze przed ślubem lub w trakcie trwania małżeństwa. Takie działanie w razie rozwodu umożliwi prostsze ustalenie, co stanowi majątek wspólny, a co jest majątkiem osobistym stron. Intercyzę można sporządzić drogą sądową bądź u notariusza. Przygotowanie rozdzielności majątkowej przy pomocy aktu notarialnego to rozwiązanie zdecydowanie mniej kosztowne i szybsze. Dodatkowy plus tego rozwiązania stanowi fakt, że rozdzielność majątkowa obowiązuje od chwili podpisania aktu notarialnego.

Pamiętaj, że z chwilą orzeczenia rozwodu lub sporządzenia intercyzy (jeśli jest zawarta w trakcie trwania małżeństwa) ustaje ustrój wspólności majątkowej, jednak zgromadzony dotychczas majątek nadal jest wspólny. W skład majątku wspólnego małżeństwa wchodzi każde mienie nabyte w czasie trwania związku małżeńskiego, czyli m.in. dochody z pracy i np. wynajmowanego mieszkania, zyski kapitałowe oraz środki zgromadzone w funduszach emerytalnych.

Poza wspomnianymi już środkami z tytułu dziedziczenia lub darowizny, w skład majątku wspólnego nie wchodzą dobra otrzymane przez jedno z małżonków w wyniku zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę lub odszkodowań za utratę zdrowia (nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi). Do osobistego majątku, który ma tylko jednego właściciela, zalicza się również dobra uzyskane jako nagroda za osobiste osiągnięcia, w także z tytułu praw autorskich i pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. Co ciekawe, do majątku wspólnego nie zaliczają się również przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków - ubrania, rzeczy osobiste, sprzęt sportowy albo leczniczy.

Zobacz także: Myślisz o rozwodzie coraz częściej, ale go nie chcesz? Dzięki temu uratujesz związek

Podział majątku po rozwodzie - koszty

Umowa pomiędzy małżonkami, jeżeli są zgodni co do podziału majątku, w zasadzie nic nie kosztuje. Koszty pojawiają się, gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość, gdyż w tym przypadku musi zostać zawarta umowa w formie aktu notarialnego - pod rygorem nieważności. Wynagrodzenie pobierane przez notariusza jest ustalane indywidualnie, jednak nie może ono przekraczać maksymalnych stawek określonych w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. Stawki te zależą od wartości dzielonego majątku i wynoszą:

Wartość majątku  Wartość maksymalnej stawki taksy notarialnej 
do 3000 zł  100 zł 
powyżej 3000 do 10 000 zł   100 zł + 3 proc. od nadwyżki powyżej 3.000 zł 
powyżej 10 000 do 30 000 zł  310 zł + 2 proc. od nadwyżki powyżej 10.000 zł 
powyżej 30 000 do 60 000 zł  710 zł + 1 proc. od nadwyżki powyżej 30.000 zł 
powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł  1.010 zł + 0,4 proc. od nadwyżki powyżej 60.000 zł 
powyżej 1 000 000 do 2 000 000 zł   4.770 zł plus 0,2 proc. od nadwyżki powyżej 1.000.000 zł 
powyżej 2 000 000 zł  6.770 zł plus 0,25 proc. od nadwyżki powyżej 2.000.000 zł, nie więcej jednak niż 10.000 zł 

Do tych kosztów należy doliczyć 23 proc. podatku VAT oraz opłaty za odpisy i wpisy (6,00 zł za każdą rozpoczętą stronę plus 23 proc. VAT) oraz np. opłatę sądową za wpis prawa własności w księdze wieczystej.

Wszczęcie postępowania sądowego o podział majątku wspólnego wiąże się z uiszczeniem opłat w wysokości:

  • 1000 zł za wniosek, niezależnie od wartości dzielonych dóbr,
  • 300 zł, jeżeli małżonkowie są zgodni co do podziału majątku.

Koszty mogą być większe, jeśli podczas rozprawy będą potrzebne usługi biegłego, a także mediacje lub ewentualne apelacje. Dodatkowym kosztem jest również wynagrodzenie pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego). Minimalne stawki wynagrodzenia w sprawach cywilnych są określone w rozporządzeniu Ministra Finansów i wynoszą (w zależności od wartości przedmiotu umowy):

Wartość majątku  Wartość minimalnej stawki prawnika 
do 500 zł  90 zł 
powyżej 500 do 1500 zł   270 zł 
powyżej 1500 do 5000 zł  900 zł 
powyżej 5000 do 10 000 zł  1800 zł 
powyżej 10 000 zł do 50 000 zł  3600 zł 
powyżej 50 000 do 200 000 zł   5400 zł 
powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł  10 800 zł 
powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł  15 000 zł 
powyżej 5 000 000 zł  25 000 zł 

W tym przypadku również doliczany jest 23 proc. podatek VAT.

Podział majątku po rozwodzie - przedawnienie

Wniosek o podział majątku może zostać złożony w każdej chwili. Żądanie podziału majątku nie ulega bowiem przedawnieniu. Warto jednak pamiętać, że przed złożeniem takiego wniosku należy dokonać spisu majątku wspólnego. Pozwoli to uporządkować całe postępowanie i zagwarantować, że nic nie zostanie przeoczone. Przy ustalaniu składu majątku wspólnego można żądać np. ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku, gdyż dopuszczalne jest obalenie przed sądem podziału majątku po połowie. Ponadto możliwe jest domaganie się np. zwrotu swojego wkładu z majątku osobistego na majątek wspólny. Sąd rozstrzyga także, czy dany składnik rzeczywiście należy do majątku wspólnego.

Rozwód i podział majątku a ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym

Do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, a co za tym idzie możliwości otrzymania większej jego części po rozwodzie, konieczne jest wykazanie większego stopnia zaangażowania w powstanie tego majątku. Inaczej mówiąc, musiałbyś udowodnić, że włożyłeś więcej wysiłku w tworzenie majątku wspólnego, a współmałżonek zaniedbał ten obowiązek. Co bardzo ważne, zaniedbanie to musi wynikać z tego, że współmałżonek w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych. Nie będą brane pod uwagę argumenty, że jedno z małżonków zajmowało się wspólnym gospodarstwem domowym i wychowywaniem dzieci, a drugie było zatrudnione, gdyż sąd takie zajęcia traktuje na równi z pracą zarobkową.

Ustalenie nierównych udziałów nie może również nastąpić, gdy zaistniały okoliczności niezależne od małżonków. Niezależne, czyli niezawinione przez nich lub zasługujące na usprawiedliwienie (np. bezrobocie, kształcenie się w celu uzyskania wyższych kwalifikacji zawodowych, choroba, niepełnosprawność). Dysproporcja między zarobkami małżonków również nie upoważnia do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Oczywiście jeśli pieniądze były wykorzystywane racjonalnie i w celu zaspokajania potrzeb rodziny. Jeżeli w twoim przypadku było inaczej, będziesz musiał udowodnić to przed sądem. W sprawie o podział majątku możesz domagać się ponadto odszkodowania za sprzeniewierzenie lub roztrwonienie majątku wspólnego przez małżonka. W celu udowodnienia swoich racji możesz dokonać dokładnego rozliczenia nakładów i wydatków, a także długów spłaconych przez sprawą.

Zobacz także: Jak dostać rozwód kościelny? Procedura krok po kroku

Rozwód z orzeczeniem o winie a podział majątku

To, czy rozwód był z orzeczeniem o winie, czy też bez orzekania, nie wpływa na podział majątku. Strona postępowania rozwodowego, która została uznana za winną rozpadu małżeństwa ma takie samo prawo do swojej części majątku, jak małżonek, który nie został uznany winnym. Wyjątkiem jest postępowanie o podział majątku po rozwodzie z orzeczeniem winy, którego przyczyną były kwestie finansowe, np. trwonienie wspólnego majątku lub hazard. W takim przypadku sąd może ustalić nierówne udziały - z korzyścią dla strony, która nie ponosi winy za rozpad małżeństwa.

 

Źródło: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640090059/U/D19640059Lj.pdf