Zamknij

Triskelion - znaczenie symbolu potrójnej spirali

10.03.2021
Aktualizacja: 10.03.2021 17:17
Zobacz, co oznacza triskelion.
fot. Shutterstock

Triskelion przedstawia potrójną spiralę, która przywodzi na myśl ruch i dynamikę. Był powszechnie znany w wielu kręgach kulturowych już od czasu neolitu. Triskelion - poznaj znaczenie symbolu w kulturze europejskiej. 

Triskelion, inaczej triskel pochodzi od greckiego słowa τρισκελής (triskeles), oznaczającego dosłownie trójnóg lub trójnożnyChoć większość z nas może nie kojarzyć tej nazwy, to z pewnością nie raz widział ten charakterystyczny znak złożony z trzech jednakowych ramion, spirali czy meandrów, które razem tworzą wzór geometryczny nazywany grupą cykliczną. Triskele miały szczególne znaczenie związane z nieustannym ruchem i dynamiką życia, utożsamiano je z ruchem słońca, żywiołami i czasem. Poznaj uniwersalny symbol triskelion - znaczenie znaku w kręgu kultury starego kontynentu. 

Triskelion - pochodzenie 

Triskelion przez naukowców zaliczany jest do jednych z najstarszych symboli znanych człowiekowi, które były objęte świętym kultem i występowały jednocześnie w wielu odległych od siebie regionach. Świadczą o tym liczne wykopaliska archeologiczne, z których najstarsze to megalityczny grobowiec korytarzowy w Newgrange położony w Irlandii i datowany na 3200 r. p.n.e. Tam też triskele zostały wygrawerowane na ścianach skały przy wejściu do świątyni. 

W czasach neolitu triskel najczęściej wykuwano w kamieniu, jednak wraz z rozwojem cywilizacji i odkryciem sposobu obróbki metali coraz częściej pojawiał się na okuciach skrzyń, sarkofagach oraz jako element biżuterii. Znaki wyryte w drewnie można odnaleźć na ziemiach należących niegdyś do Celtów, jak i w sztuce pradawnych Słowian. Triskele pojawiły się również na obszarach znajdujących się pod panowaniem frankijskiej dynastii Merowingów w VI w.  

Triskel znany był też starożytnym Grekom, którzy chętnie umieszczali go jako zdobienia waz i biżuterii. Jedna z teorii mówi, że to właśnie greccy żeglarze podbijając Sycylię, oznaczyli ją symbolem Trinacrios - trikselonem, czyli trójkątem. Jego nazwa pochodzi od liczby górskich wzniesień, które oddzielały wyspę od zachodu, wschodu i południa.

Zobacz także: Oko proroka - pochodzenie, znaczenie i wykorzystanie

Triskelion - występowanie symbolu 

Przez kolejne wieki triskelion pozostał zapomniany. Mimo iż występował w reliktach architektury celtyckiej na obszarach Irlandii, jego kult odrodził się dopiero niedawno, bo w XIX w. w kręgach nowożytnych towarzystw druidycznych. W XX w. po triskele sięgnęła Francja, używając symbolu w nacjonalistycznej prasie. Współcześnie triskelion służy neonazistom jako zamiennik dla zakazanej w wielu krajach nazistowskiej swastyki. Po dziś dzień pojawia się w sztuce i architekturze Irlandii oraz widnieje na fladze wyspy Man.  

Natomiast dzięki popkulturze triskel jest powszechnie znany i używany w wielu dziedzinach, i formach ludzkiej aktywności - w jubilerstwie, przemyśle odzieżowym, sztuce czy logach wielu światowych firm i wielu innych. Bardzo powszechną formą ekspresji swoich zainteresowań oraz wiarą w chroniącą moc symbolu celtyckiego jest triskelion w formie tatuażu. 

Zobacz także: Oko Horusa – pochodzenie i znaczenie symbolu

Triskelion - znaczenie symbolu w kulturze europejskiej

Triskelion najprawdopodobniej narodził się podczas obserwacji przyrody przez pradawnych ludzi. Niektóre z roślin posiadają bowiem trójdzielną budowę owoców. Choć jego pochodzenie jest niejasne, to z pewnością był to znak święty, otoczoną czcią i kultem przez wiele kultur. Triskel złożony z trzech jednakowej spirali posiadał odmienne znaczenie w zależności od kierunku ich skrętu: 

  • triskelion - znaczenie spirali prawoskrętnej; najprawdopodobniej powstała jako pierwsza i oznaczała słońce, energię i rozwój oraz związane z nimi procesy odradzania się i powstawanie nowego życia, 
  • triskelion - znaczenie spirali lewoskrętnej; powstała później jako przeciwieństwo spirali prawoskrętnej, a zatem oznaczała wszelkie przeciwieństwa. Co ciekawe, jej sens związany był z wędrówką duszy przez kolejne wcielenia w celu osiągnięcia doskonałości. 

Triskelion jako symbol trójdzielny rozumiany był na wiele sposobów. Niektórzy uważają, że miał związek z trzema żywiołami: wodą, ogniem i powietrzem. Dlatego też w formie malowidła, ryciny lub biżuterii miał chronić przed pożarem, powodzią i kradzieżą, co oczywiście mocno powiązane jest z kulturą Celtów. Triskel mógł także symbolizować upływ czasu związany z postrzeganiem przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Z powodzeniem można utożsamić go z istnieniem trzech światów: widzialnego, duchowego i boskiego. Niektórzy badacze starożytnych kultur upatrują jego początku w symbolice solarnej, a jego trójdzielna budowa miałaby oznaczać trzy punkty, które w ciągu dnia osiąga słońce: wschód, zenit i zachód. Bezsprzecznie triskele kojarzą się z nieustannym ruchem, dynamiką i energią życiową, które chcą się wydostać na zewnątrz. 

Zobacz także: Biały gołąb – symbol i znaczenie w kulturze

Triskelion celtycki

Triskel celtycki symbolizował nieskończoność. Ze względu na położenie geograficzne dawnej krainy Celtów, triskele odzwierciedlały sposób, w jaki pojmowali oni świat wokół siebie, dzieląc go na to, co lądowe, morskie i niebiańskie. Symbol noszony w formie talizmanu miał chronić Celtów przed wszelkim nieszczęściem, obdarzyć ich mądrością oraz pomóc spełnić najskrytsze pragnienia. 

Jego trójdzielna budowa oznaczała kolejne fazy przechodzenia przez nowe wcielenia. Utożsamiany był z okresem młodości, dojrzałości i starości oraz związanej z niej śmierci, po której cały proces jak w spirali zaczynał się od początku. Triskel powiązany był także z celtycką triadą bogiń wojny - Morrigan, Machy i Badb. Wszystkie te boginie często zmieniały swoją postać i najczęściej pojawiały się w trzech osobach:

  • dziewicy - symbolu niewinności, czystości i młodości, 
  • matki - związanej z macierzyństwem, odpowiedzialnością, dojrzałością i opieką, 
  • starszej kobiety - utożsamianej z mądrością, siłą duchową, ale i śmiercią. 

Triskelion - znaczenie w kulturze dawnych Słowian

U pradawnych Słowian triskelion był otoczony mniejszą czcią niż równie popularny symbol swastyki. Swastyka była łączona z liczbą cztery lub osiem. Najpotężniejszy bóg Słowian - Światowid, ukazywany był jako bóg o czterech twarzach, wszystkowidzący i wszechwładny, który patrzył w czterech kierunkach świata. Tak jak w mitologii celtyckiej bóg ten silnie związany był z wojną, dlatego był przedstawiany z mieczem w ręku na koniu, którego ruchy nogą podczas wróżb miały przesądzać o zwycięstwie bądź klęsce.  

Niemniej jednak i triskelion, i swastyka oznaczały życie, zmartwychwstanie, odrodzenie oraz słońce, dlatego też nazywa się je tańczącą energią, kipiącą dynamiką i siłą. Do ciekawostek niewątpliwie należy fakt, że triskel przetrwał od czasów pogańskich w polskiej kulturze chrześcijańskiej m.in. w herbie Trąby sławnego niegdyś rodu Radziwiłłów.  

Triskelion - znaczenie w kulturze chrześcijańskiej

Triskelion bardzo mocno kojarzy się z chrześcijańskim dogmatem wiary, jakim jest Trójca Święta w postaci Boga Ojca, Boga Syna i Boga Ducha Świętego. To właśnie w tym symbolu należy upatrywać początków nowej religii wypierającej pogańskie wierzenia na starym kontynencie. Triskel i jego symbolika nierozerwalnie wiązał się z liczbą trzy, która dla chrześcijaństwa jest liczbą świętą, dlatego też triskele często zdobiły gotyckie kościoły.