Zamknij

Nefryt - kamień ceniony od wieków

22.03.2021
Aktualizacja: 22.03.2021 16:41

Nefryt to popularny kamień, który jest powszechnie stosowany w jubilerstwie. Jak wielu innym kamieniom szlachetnym, przypisuje mu się lecznicze właściwości. Co warto wiedzieć o kamieniu nefrytu? 

Wyjątkowe właściwości nefrytu.
fot. Shutterstock

Nazwa nefryt pochodzi od greckiego słowa nephros, czyli nerka. Inna jego nazwa to żad amfibolowy, którą współdzieli razem z jadeitem. Nefryt był znany jeszcze w czasach prehistorycznych i już wtedy przypisywano mu magiczne i lecznicze właściwości. Służył on za amulet, który miał chronić od chorób i przywracać siły życiowe. Obecnie z nefrytów powstaje nie tylko biżuteria, ale i rzeźby.

Nefryt - co to za kamień?

Nefryt to niemal monomineralna skała, prawie w całości utworzona z amfiboli wapniowo-żelazowo-magnezowych szeregu aktynolitu. Występuje w postaci zbitych skupień poprzerastanych ze sobą kryształów włóknistych, które tworzą bardzo zwięzłą strukturę. Nefryt składa się z krzemianu wapnia, magnezu i żelaza. Barwa nefrytu zmienia się od białej po ciemnozieloną, w zależności od składu chemicznego. Im więcej jest w składzie żelaza, a mniej magnezu, tym ciemniejszą barwę ma kamień. Biała barwa jest skutkiem całkowitego wypłukania żelaza. Za kolor jasnozielony i średnio zielony odpowiada chrom, a barwa od ciemnozielonej do czarnej pochodzi od żelaza. Rzadziej spotyka się barwę brunatną i czerwonawą, które powstają poprzez utlenianie żelaza w wyniku wietrzenia.

Nefryt występuje dość rzadko, choć częściej niż jadeit, przez co nie jest tak cenny, ale za to powszechniej stosowany. Obecnie istnieje około 50 złóż nefrytu. W Europie najbardziej znane i najwcześniej odkryte złoże znajduje się w Polsce, a konkretnie w Jordanowie na Dolnym Śląsku. Polski nefryt charakteryzuje się barwą szarozieloną oraz jasno- i ciemnozieloną. Na świecie nefryt występuje też między innymi w Kanadzie, USA, Rosji, Australii czy we Włoszech.

Nefryt jest niezwykle twardym kamieniem, więc w czasach prehistorycznych można go było jedynie szlifować. Był to bardzo pracochłonny proces, co zwiększało wartość kamienia. Zanim ludzie nauczyli się obróbki żelaza, służył on do wyrobu broni i kamiennych narzędzi. Archeolodzy wydobyli wiele przedmiotów powstałych z nefrytu, a wiele z nich ma znaczenie rytualne. Również w Polsce odnajdywane są figurki i narzędzia wykonane z nefrytu, z okolic Jordanowa Śląskiego, które datuje się na neolit.

Poza klasycznym nefrytem wyróżnia się też semi-nefryt. Jest to skała tremolitowa lub aktynolitowa poddana nefrytyzacji, ale w mniejszym stopniu. Semi-nefryt to inaczej nefryt kataklastyczny, gdzie w wyniku rekrystalizacji powstają kryształy, które mają większy rozmiar niż w nefrycie.

Charakterystyka gemmologiczna nefrytu wygląda podobnie, jak w przypadku innych kamieni szlachetnych. Pod uwagę brana jest barwa wraz ze stopniem jej nasycenia, forma po wypolerowaniu, przeświecanie w narożach oraz wymiary surowego materiału do obróbki. Istotna jest też procentowa zawartość aktynolitu lub tremolitu oraz minerałów serpentynowych. Do najwyższej klasy zaliczany jest materiał, który zawiera ponad 90 proc. aktynolitu lub tremolitu. Nefryt ma różne odmiany, a są to:

  • nefryt jednorodny,
  • nefryt cętkowany,
  • nefryt plamisty.

Zobacz także: Czaroit - magiczny kamień dla rozwoju duchowego

Kamień nefrytu a jadeit

Przez tysiące lat chińscy rzemieślnicy tworzyli wspaniałą biżuterię i dzieła sztuki z kamienia, który nazywali “yu”. Jednak nie dokonywali podziału na nefryt i jadeit. W połowie XVIII wieku fei-ts’ui, intensywnie zielony kamień, przybył do Chin z Birmy. Oba kamienie szybko stały się znane na Zachodzie jako jeden minerał, czyli jadeit, ze względu na ich podobny wygląd zewnętrzny. Dopiero w 1863 roku mineralog Alexis Damour wyróżnił jadeit jako dwa różne minerały. W efekcie potwierdziło to rozróżnienie, jakie pierwotnie wprowadzili Chińczycy. To, co Chińczycy nazywali yu, naukowcy zidentyfikowali jako nefryt. Fei-ts'ui został zidentyfikowany jako jadeit.

Termin jadeit jest nadal szeroko stosowany zarówno w handlu kamieniami szlachetnymi, jak i w mowie potocznej. Jednak gemmolodzy odróżniają jadeit od nefrytu. Nefryty mają ciemniejszą i bardziej intensywną barwę niż jadeity. Chociaż nefryt nie jest tak twardy, jak jadeit, to jego gęsta, włóknista struktura sprawia, że jest on łatwiejszy do noszenia jako biżuteria i trudniejszy do rzeźbienia. Zbiorczą grupę, do które zalicza się jadeit i nefryt nazywa się żadem. To również Damour scharakteryzował odmiany jadeitu, wśród których znajduje się chloromelanit i astrydyt oraz nefrytu, do którego zalicza się też semi-nefryty. Na pierwszy rzut oka trudno odróżnić jadeit od nefrytu, dlatego potrzebne są do tego próby w laboratorium chemicznym. W wysokiej temperaturze jadeit topi się, tworząc przezroczystą perłę, a następnie rozpuszcza się w kwasie solnym. Natomiast nefryt nie topi się w żadnym kwasie.

Zobacz także: Azuryt - właściwości i zastosowanie. Co to za kamień?

Właściwości nefrytu

Nefryt nie bez powodu nosi nazwę, która w języku greckim oznacza nerkę. Według starożytnych wierzeń skała ta pomagała leczyć schorzenia nerek. Właściwości nefrytu są zresztą dużo większe, przez co zyskał nawet przydomek - kamień życia. W czasach starożytnych wierzono, że nefryt zapewnia szczęście w hazardzie i pomaga zwyciężać zawodnikom na olimpiadzie. Również w Średniowieczu lekarze zalecali  noszenie paciorków z nefrytu osobom cierpiącym na schorzenia nerek, migreny i problemy ze wzrokiem. Nefryt miał też chronić przed złą energią, którą wysyłają inni ludzie.

Właściwości nefrytu są doceniane również dzisiaj. Kamień służy nie tylko do wyrobu biżuterii, ale tworzy się z niego nawet wałki do masażu. Dzięki naturalnemu promieniowaniu, nefryt łatwo wnika do organizmu i pozytywnie wpływa na stan zdrowia, aktywując przy tym system obronny organizmu. Nefryt jest stosowany w litoterapii, ponieważ likwiduje bóle wszelkiego pochodzenia, problemy z krążeniem oraz zakwasy i spięte mięśnie. Wykonuje się z niego również kamienie do masażu.

Uważa się, że nefryt zapewnia wsparcie psychiczne w stresujących sytuacjach i w pośpiechu. Zapewnia też spokój, harmonię, pogodę ducha, odwagę i rozbudza kreatywność. Wpływa na umiejętność wypowiadania się i słuchania innych. Ma także pozytywny wpływ na życie uczuciowe.

Zielony nefryt, zwany też kamieniem życia, był bardzo ceniony na dworze cesarzy chińskich. Traktowano go jak amulet, który miał wzmagać siły życiowe i chronić przed chorobami. Następca cesarskiego tronu, który miał problemy ze zdrowiem spał nawet na łożu wyrzeźbionym z nefrytu. Jednak astrologowie twierdzili, że nie każdemu nefryt przyniesie szczęście i odradzali jego używanie osobom spod znaku Bliźniąt i Strzelca. Kamień jest natomiast korzystny dla osób spod znaku Wagi i Panny.

W Chinach, w czasach dynastii Shang istniał duży ośrodek szlifowania nefrytu. Wyroby z tego kamienia były wtedy używane podczas ważnych uroczystości religijnych z udziałem władców. W czasach dynastii Zhou powstał specjalny Urząd Nefrytowy, którego obowiązkiem było zbieranie najlepszych okazów oraz wyrobów z nefrytu, a także wyszukiwanie i zatrudnianie na dworze cesarskim najbardziej uzdolnionych jubilerów i rzeźbiarzy. Wiara w magiczne i lecznicze zdolności nefrytu rozprzestrzeniła się na całym świecie.

Podobieństwo między nefrytem a jadeitem sprawiało, że w czasach starożytnych symbolika obu kamieni była podobna. Wierzono wtedy, że włożenie kamienia do grobu osoby zmarłej pozwoli zapobiec rozkładowi ciała. Kamień nefrytu był też symbolem cesarza, więc jego posiadanie było wyznacznikiem statusu społecznego. Jako że nefryt wiązano z siłą i energią, wierzono też w to, że zapewnia on nieśmiertelność, dlatego przygotowywano z niego eliksir nieśmiertelności. Minerał ten symbolizował też pięć cnót: mądrość, skromność, odwagę, sprawiedliwość i miłosierdzie.

Zobacz także: Turmalin - kamień o wielu barwach. Właściwości i znaczenie turmalinu

Wyroby z nefrytu

Jak zostało wyżej wspomniane, nefryt jest kamieniem o wielu właściwościach i cechach. Z tego względu wykorzystywany jest do wielu produktów i wyrobów, a o kilku z nich przeczytasz poniżej.

Biżuteria z nefrytu

W Chinach nefryt już od stuleci jest bardzo cennym kamieniem jubilersko-ozdobnym. Nie ma w tym nic dziwnego, biorąc pod uwagę fakt, że chińska tradycja obróbki nefrytu jest bardzo długa i stała się ona symbolem Chin. Kiedyś nefrytu używano tam przede wszystkim do wyrobu insygniów cesarskich i przedmiotów związanych z kultem religijnym. Z nefrytu powstawały też kaboszony, naszyjniki i przedmioty dekoracyjne, takie jak wazony. Również obecnie to właśnie w Chinach nefryt cieszy się największą popularnością. Za najcenniejszą odmianę nefrytu uważany jest nefryt syberyjski, który ma ciemnozieloną barwę przypominającą kolor szpinaku i inkluzje czarnego grafitu.

Obecnie nefryt jest popularnym kamieniem jubilerskim, ponieważ dzięki swojej pięknej i głębokiej barwie stanowi ciekawy element biżuterii. Oszlifowane nefryty o głębokiej barwie stanowią piękny element ozdobny bransoletek, kolczyków, naszyjników czy broszek. Kamień cieszy się popularnością u osób, które nie tylko doceniają klasyczną elegancję biżuterii z nefrytu, ale ważna jest dla nich również historia i symbolika kamienia oraz właściwości lecznicze. To idealna biżuteria dla osób, które lubią zwracać na siebie uwagę, ponieważ zawsze przyciąga ona uwagę otoczenia. 

Popularnością cieszy się między innymi nefryt bursztynowy i wykonywane z niego bransoletki. Jakie znaczenie ma nefryt bursztynowy? Ma on zapewniać, energię, radość i zdrowie. Wzmacnia też intelekt i pomaga osiągnąć sukces w życiu osobistym. Nefryt bursztynowy ułatwia przepływ pozytywnej energii, pomaga w regeneracji czakry splotu słonecznego, stabilizuje emocje i dodaje pewności siebie. Jego żółty kolor wzmacnia psychicznie i ma działanie antydepresyjne. Zaleca się zakładanie bransoletki podczas intensywnej pracy.

Produkty do masażu

Ciekawym produktem jest jadeitowy lub nefrytowy roller do masażu twarzy. Warto pamiętać, że nazwa jadeit i nefryt jest w przypadku wielu produktów używana zamiennie. Za pomocą takiego wałka wykonuje się japoński lifting twarzy. Jest to metoda, która cieszy się popularnością na całym świecie. Zarówno jadeit, jak i nefryt charakteryzują się gładką powierzchnią, a poza tym dobrze przewodzą ciepło. Kamienie przynoszą skórze chłód, nawet gdy rolowanie trwa długo. Wszystko dlatego, że kamienie te nie przyjmują ciepła. Masaż łagodzi skórę, zamyka pory oraz obkurcza obrzęknięte i przekrwione miejsca na twarzy. Masaż usprawnia drenaż limfy i likwiduje obrzęki spowodowane zatrzymywaniem wody w organizmie. Za pomocą wałka można też zmniejszyć worki pod oczami. Regularny masaż znacznie poprawia stan naczyń krwionośnych.

Nefryt jest stosowany również w innych nowoczesnych urządzeniach masujących. Popularne są też rolki do masażu ciała. Nefryt emituje ciepło podczerwone, które wnika w głąb ciała i umożliwia rozluźnienie mięśni podczas masażu. Masaż wykonywany przy tego rodzaju ciepłe jest mniej bolesny i bardziej skuteczny. Docenią go osoby, które mają problemy z kręgosłupem. Urządzenia masujące mogą się składać z kilku par rolek. Niektóre mają cztery rolki, inne sześć. Niektóre koreańskie rolki masujące mają dodatkową siódmą rolkę, która masuje odcinek szyjny. Ilość rolek ma wpływ na intensywność i efektywność masażu. Kamienie nefrytu znajdują też zastosowanie w matach masujących. Umożliwiają profesjonalny masaż, który między innymi zwalcza ból i poprawia krążenie krwi. Tego typu termiczne maty są idealne dla osób, które mają problemy z krążeniem, a nawet z bezsennością.

Zobacz także: Karneol - właściwości kamienia cielesności i odwagi

Inne zastosowania nefrytu

Nefryt stosuje się też w projektorach podczerwieni, które wykorzystuje się między innymi w przypadku leczenia chorób wątroby czy problemów urologicznych. Ciepło podczerwone, które emituje nefryt pomaga w oczyszczaniu wątroby i wpływa na procesy urologiczne. Ciepło podczerwone emitowane przez nefryt wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, dlatego projektowy wykorzystuje się też do leczenia nawracających infekcji układu moczowego. Podczerwień, która jest emitowana przez nefryt ułatwia pozbycie się tkanki tłuszczowej, dlatego na rynku można dostać nefrytowo-turmalinowe pasy wyszczuplające.

Z nefrytu powstają też praktyczne podkładki pod klej do rzęs. Wszystko dzięki jego termicznym właściwościom, które umożliwiają utrzymanie stałej temperatury. Kamień nie nagrzewa się, ani też nie wychładza. Sprawia to, że klej wolniej wysycha.

Nazwa nefryt używana jest też w przypadku farby do wnętrz - lniany nefryt. Z kolei w najpopularniejszym mieście w Polsce, gdzie się go wydobywa, znajduje się w nazwie tamtejszej drużyny piłkarskiej - Nefryt Jordanów.